Exclusief: interview staatssecretaris Frank Heemskerk

Brandende Zaken: Een gesprek met Frans Heemskerk from mfredactie on Vimeo.

Mismanagement is misdrijf? Op de eerste vraag aan onze staatssecretaris van Economische Zaken, reageert Frank Heemskerk of er gevloekt wordt in de kerk. 'Nou, dat lijkt me niet. Fouten komen nu eenmaal voor. Management is nooit een misdrijf zoals steken met een mes. Je kunt je dan als manager geen fouten meer permitteren. Iedereen maakt fouten'. Je mag een bedrijf of manager niet afrekenen op fouten. Dat zou een tegenslag zijn voor de economie volgens Heemskerk. Maar toch, de hypotheekcrisis leidde tot een economiecrisis en die weer tot persoonlijke crisis bij velen. Is er een schuldige aan te wijzen? De overheid grijpt steeds vaker in nadat een probleem optreedt en ondanks de beloftes van minder regels, schept de overheid scherpe kaders om bedrijven te reguleren. Infofilter.nl en ABN Amro zijn al in overheidshanden overgegaan. Merken en markten, beide bestaan ze uit mensen. Zijn deze mensen wel voldoende in staat het goed te doen? Van Bel en Van Zoelen leggen een aantal brandende vragen voor aan staatssecretaris Frank Heemskerk.

Consumenten dienen een ‘business rijbewijs’ te halen om zaken te mogen doen. Je mag niet eerder kopen dan wanneer je gediplomeerd ben. Je wordt als consument te veel losgelaten zonder bescherming. Dat leidt tot problemen die bedrijven en consumenten onderling dienen op te lossen. Heemskerk: 'Tsja, je ziet dat het regelmatig misgaat bij reclame gericht op kinderen en zaken als bijvoorbeeld sms-diensten. Over het algemeen heeft de overheid veel mogelijkheden gecreëerd om de rechten van de consument te waarborgen. Alleen al bij complexe producten zoals in de financiële dienstverlening. We hebben de zorgplicht waarbij adviseurs ook hun verantwoordelijkheid moeten nemen in de advisering. Nu dienen banken heel duidelijk te vertellen wat de risico’s zijn. Dat was vroeger niet zo.'

Kunnen ondernemingen met de complexiteit van zorgplicht omgaan? Heemskerk: 'Dat is te leren. Je komt niet weg als onderneming wanneer je verkeerd met klanten om gaat. Kijk, zorgplicht voor een broodrooster is natuurlijk onzin, maar we zien als overheid toe op de naleving van wetten en regels. Daarnaast hebben de besturen van een onderneming een toezichthoudende en soms corrigerende rol.'

Maar zijn toezichthouders wel voldoende uitgerust en onafhankelijk om hun werk te kunnen doen? Toezichthouders en besturen gaan ook in de fout. Moet er niet een soort van ‘über-toezichthouder’ komen’? Heemskerk: 'Nou, die is er al en dat is de Tweede Kamer. Dat is de weerslag van de democratie, het electoraat. Maar er is een crisis nu en het is verkeerd om direct naar de toezichthouder te lopen. Het management maakt fouten. Bedrijven wijzen zelf een interne toezichthouder aan, daarna volgt de raad van commissarissen en als die heeft liggen pitten zoals nu in de financiële markten, komt de overheid.'

Dient de consument niet zelf meer van zich te laten horen? Wat kan de consument hier zelf in betekenen? Heemskerk: 'Het orgaan de Consumentenautoriteit vind ik het pareltje onder de toezichthouders. Zij hebben nu de Pretium-zaak gevoerd. En in het verleden diverse zaken gevoerd zonder al te veel politieagentje te willen spelen. Zij grijpen in op voor de consument en dus de maatschappij onheuse zaken.'
[De Consumentenautoriteit stelde begin maart vast dat de wervingspraktijk van Pretium Telecom in strijd was met de wet. Daarom heeft de Consumentenautoriteit Pretium een boete opgelegd van 87.000,- euro voor de wijze waarop het bedrijf via de telefoon klanten werft voor abonnementen voor het vaste net, red.]

Is het niet te reactief? Bedrijven ontwikkelen producten en diensten die wensen van consumenten invullen. Vaak achteraf worden problemen opgepakt. Heemskerk: 'De balans tussen people, planet en profit is weg bij veel managers. Dat leidt tot verkeerde beslissingen, zoals we die nu zien. Daar leren we van. We durven actie te ondernemen en vooruit te kijken. Zoals we nu nadenken over de rol van ICT in de samenleving, zijn we "vooraf" bezig. We benoemen nu de kaders en regels van het speelveld voor de manager van vandaag de dag.'

Prima, maar is het dan niet zo dat diezelfde managers moeten leren daarmee om te gaan? Zit het in hun systeem? Heemskerk: 'Zoals je nu ziet bij rampenbestrijding, is het zaak voor ondernemingen in Nederland om klaar te staan en te weten wat je met z’n allen moet doen om een catastrofe te voorkomen. Het is nu te veel gericht op financiële doelen. Bedrijven moeten leren proactief te denken over hun verantwoordelijkheden. Ik heb net een heel debat gevoerd over de postwet. Hoe de pakketten over en weer gaan is vrij ingewikkeld, en wie is dan verantwoordelijk als een pakketje verloren gaat. Dat is dan weer de opening van De Telegraaf, helaas. Proactief, vooraf, wie regelt dat verlies?'

Bedrijven vergeten te politiseren, vergeten aandacht te geven aan ‘Den Haag’ en politieke ontwikkelingen. Heemskerk: 'Politiek leeft in een glazen huis. Bedrijven gaan steeds meer positie kiezen in het publieke domein. Ik ben verantwoordelijk voor handel en open grenzen. Ik heb me wel eens eenzaam gevoeld als ik het protectionisme moest verdedigen. Veel  managers kiezen voor de winst van de shareholder. Men is niet bezig met een langetermijnvisie op maatschappelijke kwesties. Men zou zich ook meer dienen te richten op de stakeholder. Goed voorbeeld: Peter Bakker van TNT Post die wel eens te horen krijgt: ben je nu een politicus of ondernemer? Klanten zijn stakeholders. Vooral als ze loyaal zijn. Medewerkers zijn stakeholders. Vooral als ze betrokken worden in de zaak.'

Globalisering… Loopt Nederland achter? De Nederlandse kenniseconomie. Moet Nederland niet investeren om een soort van marketingafdeling van de wereld te worden? Heemskerk: 'De kracht van Nederland is dat het de gateway van Europa is. Niet alleen door de haven in Rotterdam en Schiphol in Amsterdam. Maar vooral ook elektronisch. Als tweede zijn we een zakelijk en praktisch land met een goed, zakelijk klimaat. Van oorsprong al. We spreken onze talen en zijn praktisch ingesteld. Als derde is de kwaliteit van leven hier hoog. Nederland wordt al door heel veel buitenlandse ondernemingen als hub gevonden. Nederland is een goed merk en dat zou je zeker nog meer kunnen uitbouwen.' Nederland als poort van en naar Europa, dat is héél fysiek. Samen met zakelijk klimaat en leefklimaat nog niet écht een sterk merk? Terwijl we zo hameren op de kenniseconomie. Bijna merkwaardig dat we het moeten hebben van onze locatie en sfeer. Is Nederland niet veel meer dan dat? Heemskerk: 'Nederland is een prachtig merk. We hebben ooit de Paint the World Orange-campagne ontwikkeld om Nederland meer statuur te geven in Nederland zélf. De campagne ging niet door vanwege de slechte kwaliteit van de inzendingen. Dus, als u nog wat moois wilt doen…'

Over Brandende Zaken
Wat speelt er nu en wat betekent dat voor later? Brandende Zaken, het interviewprogramma van Joris van Zoelen (directeur van adviesbureau Synergie) en Egbert Jan van Bel (voorzitter Mec, docent Beeckestijn en auteur), praten met de verplichte figuren. Mensen die bezig zijn het hier en nu te veranderen in onze economie, voor ons marketingdenken. Kortom, onze business. Wie doet er toe? Zij die het verschil gaan maken, worden doorgelicht, hun visies en plannen besproken, ze worden om advies gevraagd hoe u met de nieuwe kaders om kunt gaan als ondernemer, marketeer, manager.