Marc en Milka: over de invloed van kleur op zintuigen

donderdag, 19 april 2012 (9:00)

Een ‘kunstmerk’ toegelicht door Edwin Visser

De kunstenaarsgroep Der blaue Reiter, de naam naar een schilderij van Wassily Kandinsky, heeft maar enkele jaren (1911-1914) in München bestaan. Een van de leiders en medeoprichter was Franz Marc (1880-1916). Der blaue Reiter was een groep expressionistische schilders, die kleuren een eigen symbolische waarde en spirituele kracht toedichtten.

Marc probeerde met kleur het immateriële zichtbaar te maken op het schilderslinnen. Daarom schilderde hij een paard blauw, om op die manier de kracht en energie van het dier uit te drukken. Het innerlijke van het paard presenteert zich aan de toeschouwer. Pas later is Marc op het pad van abstractie terechtgekomen. Uiteindelijk werd kleur autonoom, bevrijd van iedere beschrijving van een concreet voorwerp. Helaas hebben we niet kunnen zien waartoe zijn zoektocht heeft kunnen leiden. Hij stierf te jong in de Eerste Wereldoorlog.

Elk mens heeft de ervaring dat kleuren de andere zintuigen kunnen beïnvloeden. In een rode kamer gaat ons hart sneller slaan, de bloeddruk stijgt, de ademhaling versnelt, de lichaamstemperatuur gaat omhoog, transpiratie neemt toe, het adrenaline peil rijst en de tijd lijkt sneller te gaan. Metingen van hersengolven tonen aan dat niet de drager van de informatie essentieel is, maar het patroon van die informatie de perceptie bepaalt. Dus niet hoe de informatie binnenkomt, maar wat er binnenkomt is van belang voor de ervaring. Inmiddels is het wetenschappelijk vastgesteld dat kleur een sensatie van vorm, geur, geluid of smaak kan overbrengen.

Kunstenaars wisten dat intuïtief al eeuwen en experimenteerden daarmee. Bij het juiste gebruik van kleur kan zo de diepste emotie opgeroepen worden. In de industrie wordt minder lang op deze manier al dan niet bewust gebruik gemaakt van kleur. Maar sommige bedrijven hebben raak geschoten.

De kleur lila van Milka wekt exact de juiste zoete smaaksuggestie op, alhoewel deze kleur niet overeenstemt met de kleur van het product of enig ingrediënt. Iedereen vindt het raar, maar wel lekker. Het water loopt je in de mond.

Milka is een afkorting van ‘Milch’ en ‘Kakao’. De verpakking van de eerste reep van Milka in 1901 was lila, maar toen stond er nog een zwart-wit koe op in de Alpenwei. Nu is de lila koe al bijna 40 jaar de verpersoonlijking en uitdrukking van een chocolasensatie. Inmiddels worden er 400 miljoen lila repen per jaar verkocht. Dat heeft de oprichter van het bedrijf Philippe Suchard (1797-1884) niet meer mee kunnen maken. Inmiddels is het Amerikaanse Kraft Foods eigenaar van het kleurrijke merk.

ir. Edwin Visser (Twitter: @sogooddesign) is medeoprichter en directeur van designbureau SOGOOD. Hij adviseert bedrijven op het gebied van merkbeleid, ontwikkeling van merkidentiteiten en design. Verpakkingsdesign is zijn specialisme. Hedendaagse kunst is zijn passie.

Franz Marc, Blaues Pferd I, 1911