[column] Ontmenselijking

Al 48 jaar lang begint het laatste uur van de avond met het door radiocoryfee – wijlen – Kees Buurman bedachte actualiteitenprogramma Met het Oog op Morgen. Een programma, dat niet meer uit het Nederlandse radio-aanbod is weg te denken. Van eenzelfde statuur als het NOS Journaal en Studio Sport. Met dit verschil, dat ‘Het Oog’ een heel eigen stemgeluid had. In de afgelopen bijna 50 jaar hebben ruim 60 verschillende presentatoren plaatsgenomen achter de microfoon van het programma, van Marga van Arnhem tot Eva Jinek, van Peter Knegtjens tot Ivo Niehe, van Clairy Polak tot – zoals gezegd – Klaas Samplonius… Maar ondanks al dit meer of mindere presentatietalent met ieder hun eigen karakteristieke geluid, was daar altijd maar één stem, aan wie elke luisteraar het programma onmiddellijk herkende: de stem van Hans Hogendoorn.

Hanneke
Na bijna 50 jaar met bijna 17.000 uitzendingen heeft de inmiddels 76-jarige Hogendoorn zijn zenderstem doorgegeven aan een opvolgster: Hanneke de Jonge. Een vrouw met ervaring in de journalistiek en als voice-over ook al te horen bij verschillende tv-programma’s, waaronder het NOS-actualiteitenprogramma Nieuwsuur. Dat de NOS nog een competitie organiseerde, die de nieuwe stem moest opleveren was ludiek en zéker succesvol – per slot van rekening dachten meer dan 7.000 Nederlanders, dat hun stem daarvoor in aanmerking zou komen – maar, naar mijn mening, eerder voor de bühne dan een serieuze wedstrijd. Dat Hans’ bronzen mannenstem opgevolgd moest worden door een prettig in het gehoor liggende vrouwenstem leek mij meer dan te verwachten. Jammer voor al die deelnemende mannenstemmen, inclusief de perfect klinkende ‘slaapstem’ van Gijs Scholten van Asschat, maar in een naar inclusie en diversiteit strevende NOS past anno 2024 een vrouwenstem. Dat Hanneke de Jonge dan ook nog eens een bekende is in de NPO-wereld moeten we maar als louter toeval beschouwen…

Diederik
(Stem)actrices Thekla Reuten en Jacqueline Blom haalden wel de shortlist, maar werden dus uiteindelijk niet de nieuwe de Oog-stem. Zij zullen zich tevreden moeten blijven stellen met het inspreken van commerciële boodschappen net zoals hun mannelijke collega’s als Victor Löw, Thom Hoffman en Frank Lammers. Én Diederik Ebbinge. Maar die heeft inmiddels een paar maanden geleden te horen gekregen, dat er geen gebruik meer wordt gemaakt van zijn diensten als voice-over voor Aldi. De Duitse supermarktketen heeft namelijk besloten, dat voor de Nederlandse tv- en radiocommercials voortaan gebruik gemaakt gaat worden van een AI-stem. Deze stem is ontwikkeld op basis van de stemmen van tien vrouwelijke Aldi-werknemers uit de winkel, het distributiecentrum en van het kantoor. Het resultaat is een samengestelde stem, die nogal wat weg heeft van de Hema-stem van Anneke Blok en tegenwoordig Sigrid ten Napel, maar die in tegenstelling tot deze actrices niet echt is. Maar wél uniek! En met behulp van kunstmatige intelligentie ontwikkeld. Een stem, die volgens Aldi ‘nooit verkouden’ en ‘altijd beschikbaar’ is. En zowel tijd en kosten bespaart. Tsja, je bent een discounter of niet…

Over & out
Voor zover bekend, is Aldi de eerste Nederlandse adverteerder met een eigen AI-stem. En het zal zéker niet de laatste zijn. Diederik Ebbinge gaf aan de vervanging van zijn stem door een AI-stem een ‘vervelende ontwikkeling’ te vinden. Het is volgens hem een ‘teken aan de wand’, onderdeel van de ‘ontmenselijking’ in de reclamewereld. Het is volgens Ebbinge een ‘voorbode voor wat komen gaat’: human voice over & out.

Charles​​​​ Borremans
Lead Communications iO

beeld: Jonathan Farber / Unsplash