Hoge Raad: JA/JA-sticker in Amsterdam toegestaan

In de gemeente Amsterdam is sinds 1 januari 2018 een verordening van kracht die inhoudt dat ongeadresseerd reclamedrukwerk slechts mag worden bezorgd als op de brievenbus een JA/JA sticker is aangebracht (opt-in-systeem). Deze folders mogen niet meer worden bezorgd op adressen zonder zo’n sticker. Voorheen mocht ongeadresseerd reclamedrukwerk worden bezorgd op alle Amsterdamse adressen met uitzondering van die met een NEE/JA of NEE/NEE sticker (opt-out-systeem). De gemeente wil met de invoering van het nieuwe systeem papierafval voorkomen. Voor bedrijven die ongeadresseerd drukwerk verspreiden betekent dit dat zij dit op minder adressen kunnen doen. Twee brancheorganisaties hebben om die reden in een civiele procedure onder meer gevorderd dat het de gemeente wordt verboden om het opt-in-systeem te handhaven. Zij menen dat het nieuwe systeem onrechtmatig is.

Het gerechtshof wees, net als de rechtbank, de vorderingen af. Het hof oordeelde dat de gemeente bevoegd was het nieuwe systeem in te voeren. Het systeem vormt geen inbreuk op eigendomsrechten van de ondernemers in de branche, de Richtlijn oneerlijke handelspraktijken is op het systeem niet van toepassing en het systeem is niet in strijd met de Postwet. Ook heeft de gemeente geen algemene rechtsbeginselen of beginselen van behoorlijk bestuur geschonden. De Hoge Raad heeft nu geoordeeld  dat de invoering van het opt-in-systeem juridisch toelaatbaar is.

Utrecht in het ongelijk gesteld
De gemeente Utrecht is daarentegen in het ongelijk gesteld door de Hoge Raad over de invoering van de JA/JA-sticker. In Utrecht geldt per 1 januari 2020 de regel dat ongeadresseerde reclame alleen bezorgd mag worden als er een JA/JA-sticker op de brievenbus zit. Anders dan in bijvoorbeeld Amsterdam vond Utrecht dat ook huis-aan-huisbladen onder de nieuwe regels moesten vallen. De uitgever van één van de Utrechtse huis-aan-huisbladen spande daarom een kort geding aan. Ook ging er een brandbrief naar minister Arie Slob (Media) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten waarin stond dat het ‘de doodsteek voor de onafhankelijke lokale journalistiek’ zou worden.

Het gerechtshof oordeelde dat het besluit van Utrecht in strijd is met de vrijheid van meningsuiting, waaronder de persvrijheid. De gemeente ging daar tegen in cassatie waardoor de zaak bij de Hoge Raad belandde. De Hoge Raad is het eens met het hof en oordeelt dat het Utrechtse plan inderdaad onrechtmatig is. Overigens had de gemeenteraad van Utrecht gedurende de cassatieprocedure zelf al besloten huis-aan-huisbladen uit te zonderen van het opt-in-systeem.