[column] We missen een mensvisie

Ondertussen laten we AI denken, schrijven, creëren en beslissen. Zelfs onze meningen besteden we uit: de opiniebot. AI-agents wisselen informatie uit op hun eigen sociale netwerken. En wij? Als we onze ideeën uit dezelfde systemen halen en verspreiden, worden we dan geen hive mind? In de postapocalyptische serie Pluribus gaat de mensheid op in één collectief bewustzijn, in één hive mind. Iedereen verbonden, iedereen weet alles, iedereen happy, maar niemand is nog zichzelf. Carol de hoofdpersoon verzet zich: ‘I have agency!’ Wat betekent die vrijheid als het collectief alles over haar weet en voor haar beslist?

Wie zijn wij?

We hebben een techvisie, een visie op human-AI collaboration. We praten over agentic AI en superagency. Technologie belooft ons menselijk potentieel te bevrijden. Maar wat is dat potentieel? Sneller denken, meer produceren? Is dat menselijke vooruitgang? Wat we missen is een mensvisie. Wie zijn wij? Waartoe zijn wij werkelijk in staat? Waarom zijn we op aarde? We zien onszelf als rationele, producerende en consumerende wezens. We schieten door in maakbaarheid. Alles moet voorspelbaar, meetbaar en controleerbaar zijn. Het hele leven in een Excel, terwijl de schoonheid juist in een levende wereld zit. In Plato’s grot houden mensen schaduwen voor de werkelijkheid. Doen wij niet hetzelfde?

Uitputtingsslag

Gesprekken met AI putten me uit. Op elke vraag volgen nóg meer opties. Het ratelt maar door. Ons verstand ordent informatie, maar waar blijven gevoel en verbeelding? Mozart hoorde de muziek vanbinnen voordat hij het in noten vertaalde. De beste ideeën ontstaan als je nergens aan denkt: tijdens een wandeling, een goed gesprek of wanneer je slaapt. Als het stil wordt vanbinnen. In Star Wars leert Luke Skywalker vertrouwen op de Force, een levende kracht die alles verbindt. In de laatste film blijkt de Resistance veel groter dan ze hadden durven dromen. Vanuit alle hoeken van het heelal komen mensen samen en keren zich tegen de macht van het Empire. Niet omdat ze allemaal hetzelfde denken, maar omdat ieder vanuit zijn eigen overtuiging iets bijdraagt. De overwinning van de menselijke kracht. Hoe kunnen we agency nemen als we niet weten wie we werkelijk zijn?

Sioux

Een oud Sioux-verhaal, zoals verteld door Gary Zukav, verwoordt het:
De Schepper riep de hele schepping bijeen en zei: ‘Ik wil iets voor de mensen verbergen totdat ze er klaar voor zijn. Het is het besef dat ze hun eigen werkelijkheid creëren.’ De adelaar zei: ‘Geef het aan mij, ik breng het naar de maan.’ De Schepper zei: ‘Nee, op een dag zullen ze daarheen gaan en het vinden.’ De zalm zei: ‘Ik zal het op de bodem van de oceaan verbergen.’ ‘Nee, daar zullen ze ook naartoe gaan.’ De buffel zei: ‘Ik zal het begraven in de grote vlakten.’ De Schepper zei: ‘Ze zullen de huid van de aarde opensnijden en het zelfs daar vinden.’ Toen zei Grootmoeder Mol, die geen fysieke ogen had, maar met spirituele ogen zag: ‘Stop het in hun hart, daar zullen ze nooit zoeken.’ En de Schepper zei: ‘Het is gedaan.’
We zoeken buiten onszelf, terwijl we nauwelijks weten waartoe we van binnenuit in staat zijn. Wat als de mens een wezen op weg naar zichzelf is? Een mens die kan liefhebben, zich verwonderen en vanuit zijn hart zijn eigen werkelijkheid creëren? Dan begint menselijke vooruitgang niet bij wat technologie mogelijk maakt, maar bij wie wij zijn en welke wereld wij samen willen creëren. Dan pas kunnen we richting geven aan onze toekomst. Dát is agency.

Dit artikel verscheen eerder in editie 10, 2026. Met een abonnement op MarketingTribune lees je onze content vers van de pers.

Geen tijd om dagelijks de site te checken? Schrijf je dan in voor onze gratis nieuwsbrief!