[column] Met Xavi krijgt het merk Oranje weer lading

Het dominante, creatieve spel dat door Rinus Michels, Johan Cruijff, Louis van Gaal, Frank Rijkaard en Ronald Koeman naar Spanje werd gebracht, keert nu via Xavi terug. Na Ernst Happel (1978) is hij de eerste buitenlandse nationale trainer in bijna vijftig jaar. Met zijn introductie kapitaliseert de KNVB direct op het krachtigste immateriële activum dat Oranje bezit: de betekenisvolle erfenis van Johan Cruijff. De KNVB kiest hiermee niet zozeer voor functionaliteit, maar voor aspiratie. Een gedurfde keuze, maar vanuit positioneringsperspectief o zo logisch, want in Nederland weegt het verlangen naar de romantiek van het totaalvoetbal zwaarder dan de rationele behoefte aan gegarandeerd resultaat. Binnen die Hollandse School is mooi verliezen immers nog altijd acceptabeler dan lelijk winnen, al blijft mooi winnen het ultieme ideaal en lelijk verliezen de absolute doodzonde.

Mooi winnen tot kunst verheven

Over Xavi als speler bestaat geen discussie. Als speler bij Barcelona werd hij legendarisch in de traditie van de Verlosser: de ruimtezoeker voor Lionel Messi. Hij leidde Spanje in 2010 naar de wereldtitel met puur tikitakavoetbal: angstloos, combinerend en altijd op de goede plek, op zoek naar de diepte. Hij maakte deel uit van wellicht het beste team aller tijden. Mooi winnen tot kunst verheven. Tegelijkertijd kan de Spanjaard als hoofdtrainer nog niet bogen op indrukwekkende wapenfeiten. Met slechts vijf jaar ervaring aan het roer (eerst bij Al-Sadd in Qatar en aansluitend bij FC Barcelona) heeft hij als coach simpelweg nog weinig gepresteerd. Ja, hij werd een keer kampioen in Camp Nou, maar tot uitzonderlijke tactische innovaties leidde zijn management daar zelden.

Inlijven Xavi pure marketing?

Logischerwijs stellen de critici vragen bij de benoeming in Zeist. De teneur in de sportkolommen is sceptisch: de KNVB zou zich na diverse afwijzingen hebben laten leiden door paniek. Was er na het vertrek van Ronald Koeman écht geen geschikte Nederlandse kandidaat meer over? Is het mogelijk dat een man die in Spanje woont het technische beleid van de bond voor de komende jaren uitstippelt? Het huren van Xavi wordt weggezet als pure marketing: een cosmetische stap op de inhoudelijke leegte te maskeren. Als je een trainer inhuurt zonder overtuigend track record, heb je je laten verleiden door de perceptie van succes.

Xavi belichaamt herpositionering Oranje

Toch past de benoeming precies in de lijn van de KNVB. In Nederland houden we meer van mooi verliezen dan van lelijk winnen. Zo belichaamt Xavi de herpositionering van Oranje. Hoewel zijn beperkte ervaring de twijfels voedt, biedt zijn voetbalfilosofie de kans om het vertrouwen in ons nationale elftal te herstellen, en dat is nodig ook: tijdens het laatste WK heeft Oranje uiteindelijk verloren met defensief, angstig en lelijk spel. Xavi’s komst is dan ook een vurig protest tegen de grijze functionaliteit van het moderne resultaatvoetbal, een poging om de poëzie terug te brengen in een sport die steeds meer draait om geld, macht en regels.

Xavi is de furie die Nederland weer ambitie kan geven

Omdat het Spaanse voetbal in de kern diep Cruijffiaans is, staat Xavi immers voor de waarden waarop de spelersgeneratie die nu doorbreekt, kan voortbouwen. Dat biedt hoop. Want waar het Nederlands elftal afgelopen WK speelde om niet te verliezen, kan het onder de nieuwe bondscoach weer gaan spelen om te winnen. Voetbal is een denksport: juist omdat Xavi staat voor het DNA van Oranje, herstelt zijn komst direct de internationale status van het Nederlands elftal. Xavi kan zorgen voor een herkenbare identiteit die commerciële partners, media en fans wereldwijd weer enthousiasmeert. Xavi is de furie die Nederland weer ambitie kan geven.

Paul Stamsnijder is founding partner van de Reputatiegroep en voorzitter van Logeion, de Nederlandse beroepsorganisatie voor communicatieprofessionals.