Het Vuurwerk Dilemma

De SP heeft meldpunten in het land opgezet om zielen te winnen voor het afschaffen van publiek vuurwerk. Alleen professionals zouden het nog mogen afsteken. Daar is goede reden toe. De Bond van Oogartsen houdt ons voor dat 6 van de 10 oogletselgevallen komt door vuurwerk, waarvan de helft bij omstanders. Uitkijken geblazen straks.

Vuurwerk is een prachtige analogie voor een groot maatschappelijk en zakelijk dilemma van deze tijd. Het is een paradoxale discussie. De SP heeft namelijk volkomen gelijk. Maar er is nóg een gelijk: vuurwerk afsteken is ondeugend, avontuurlijk en spannend juist omdat het een beetje gevaarlijk is.

Er is dus een tipping point waarbij je voor het wegnemen van risico een (te) hoge prijs gaat betalen. Door crisis, internet-transparantie, maar ook de vervrouwelijking van de maatschappij en duurzaamheid discussie in het bedrijfsleven, zijn we echter steeds meer geneigd risico’s te willen uitsluiten. We zijn domweg banger geworden.

Alleen: zonder risico geen welvaart. Risico nemen is cruciaal als je wilt innoveren, ondernemen en economische groei nastreeft. Ook dit is een paradox: wie risico’s uitsluit neemt dus een veel te hoog risico. Nemen we geen risico, dan gaan we heel snel, heel veel verliezen.

In een angstige samenleving floreren namelijk overheden en klassieke machtsbolwerken uit het zakenleven die risico’s uitsluiten. Dat heeft negatieve consequenties: het kabinet wil bijvoorbeeld op voorspraak van De Belastingdienst en samen met de (staats)banken in 2017 een internetpaspoort introduceren waar al uw betaalgegevens op komen. Hun argument is dat ze internetfraude willen uitsluiten.

In dit geval bepaalt de overheid wat er veilig is voor u, en niet uzelf. U verliest dus keuzevrijheid en privacy: uw betaalgegevens komen terecht bij de drie minst betrouwbare organisaties van het land genaamd overheid, bank en Belastingdienst. Los van het zeer evidente morele aspect, zijn aan dit soort initiatieven in het algemeen ook krankzinnig hoge kosten verbonden.

Uw onderbuik zegt het waarschijnlijk als: ineens is internetfraude zo eng niet meer. Misschien een iets beter wachtwoord verzinnen dan maar?

We zien ook andere voorbeelden, zoals zorgverzekeraars die agressiever reclame maken met onheil. Ons land is sowieso al zwaar oververzekerd. Of het moeizaam opererende KPN roept nu de zekerheid van “Doet het gewoon”. En de angst van de burger om zijn extra’s te verliezen (70% van de Nederlanders ontvangt een subsidie of toeslag) doet de economie stagneren. Is dit alles het uitsluiten van risico waard?

Er is gelukkig een tegenbeweging die evengoed floreert: allerlei initiatieven die de macht van klassieke banken willen breken bijvoorbeeld zoals Knab, Triodos, crowdfunding of de Bitcoin. We zien buurtgroepen opstaan die overheidstaken overnemen. Particulieren die hun eigen energie opwekken. De voorbeelden zijn even talrijk als druppels water in de oceaan.

Deze initiatieven werken op basis van onderling vertrouwen. En zijn niet bang. Een prachtig voorbeeld is verzekeraar Inshared, waarbij de hoogte van de premie wordt bepaald door de hoeveelheid claims. Hoe minder claims, hoe goedkoper. De cynische mensen die roepen dat dit fraude in de hand zou werken krijgen ongelijk want het bedrijf loopt goed. Blijkbaar kunnen we de overgrote meerderheid van mensen nog gewoon vertrouwen. Een hoopvol teken in deze tijden.

De partijen die angst en risico willen wegnemen hebben dus ongelijk. Zij zijn juist de partijen voor wie we bang zouden moeten zijn: hun risicomijdend gedrag tast innovatiekracht, ondernemerschap, vrijheden en portemonnee aan. Wij moeten niet aan hen toegeven. Zonder risico geen welvaart. Ik ga meteen een paar vuurpijlen kopen.