[column] De borstelwinkel

Het zijn de eerste regels uit het voorwoord van het in 1999 verschenen boek ‘Wie let er op de winkel?’. In het boek neemt Jaap Hengeveld, schrijver en samensteller van het boek, ons mee langs de toonbanken van het soort winkeltjes, dat in rap tempo uit het Nederlandse retail-landschap verdwijnt of inmiddels daaruit is verdwenen. Het is het soort winkel als de in Deventer gevestigde winkel van – wijlen – Dolf Nijbroek. Meneer Nijbroek bestierde in de Menstraat in Deventer een winkel in borstels en natuursponzen. In het jaar 1898 opende zijn grootvader op die plek de winkel van waaruit hij borstels en zeven verkocht. Daarnaast bestond het assortiment uit plumeaus van struisvogelveren en vetleren schoenen (voor de boeren!). Én drogisterijartikelen en schoonmaakmiddelen: koper- en zilverpoets, boenwas, kachelglans, schoensmeer, schuurpoeder. Maar ook scheerzeep en scheerkwasten.

'Goedkoope'
Met een beetje goede wil, zou je het assortiment van de borstelwinkel van meneer Nijbroek kunnen vergelijken met de warenvoorraad in de eerste winkel van Jacob en Saapke Blokker, sinds 1896 gevestigd aan het Breed in Hoorn. In deze ‘Goedkoope IJzer en Houtwinkel’ verkocht het echtpaar, behalve een uitgebreid assortiment aan landbouwgereedschap (aan de boeren!) ook huishoudelijke artikelen zoals koffiepotten, wasteilen en – voor die tijd heel modern – emaillen pannen. Maar ook borstels, zwabbers, ragebollen, luiwagens en de daarbij behorende schoonmaakmiddelen. In de winkel van Blokker was dus van alles – laag geprijsd – te koop, hetgeen ertoe leidde, dat Jacob en Saapke in Hoorn bekend stonden als ‘Japie Kippengaas’ en ‘Saartje Dakvilt’.

Familiedrama
Daar waar de borstelnering van Nijbroek in meer dan 100 jaar niet verder kwam dan die ene winkel in Deventer, groeide de onderneming van het echtpaar Blokker uit tot een waar retail-imperium. In 1912 kwam het aantal winkels uit op drie, aan het begin van de 21ste eeuw telde de Blokker-holding bijna 3.000 winkels in 11 landen, verdeeld over 14 winkelketens, waaronder Leen Bakker en Bart Smit, Intertoys en Xenos. Grote motor achter deze enorme expansie was Jaap Blokker. Deze kleinzoon van Jacob en Saapke trad in 1967 – op 25-jarige leeftijd – toe tot de directie van de Gebroeders Blokker N.V., om negen jaar later benoemd te worden tot bestuursvoorzitter. Hoewel de verhouding met zijn broer Ab op z’n zachtst gezegd ‘afstandelijk’ is, weten de broers het bedrijf in zo’n 40 jaar tijd uit te bouwen tot het imperium, dat het uiteindelijk zou worden. Dat dit imperium uiteindelijk in een niet meer te stoppen neergang terecht zou komen, wordt al in 2019 beschreven door de financieel journalisten Teri van der Heijden en Barbara Rijlaarsdam in het boek: ‘Blokker, Hoe het imperium de familie ontglipt’. Het is het ontluisterende verhaal van een familiebedrijf in vrije val. Van een bedrijf, dat geen antwoord weet te vinden op de snel veranderende buitenwereld. Een val, die feitelijk wordt ingezet met het overlijden van Jaap Blokker in 2011.

Icoon
Twee jaar eerder, in 2009, overlijdt borstelwinkelier Dolf Nijbroek. Het zou het einde hebben betekend van de oudste winkel van Deventer, ware het niet, dat dochter Mirjam besloot de winkel over te nemen. En met succes! Daar waar deze maand het ‘icoon van de Nederlandse winkelstraat’ definitief failliet werd verklaard, neemt de populariteit van de iconische Deventer Borstelwinkel – vooral bij jongeren! – alleen maar toe. Met voor iedere schoonmaakklus een passende borstel.

Charles Borremans
Lead Communications iO

• Bekijk ook: Deventerborstelwinkel.nl; en
• Deborstelwinkel.com.

fotocredit:  Kate Laine / Unsplash